korepetycje online język polski nauczyciel języka polskiego egzaminator maturalny matura egzamin ósmoklasisty

"Pisanie Rozwojowe" zapewnia Ci coś rzadkiego — wolność w poszukiwaniu własnego głosu połączoną z gwarancją, że ten głos przetrwa konfrontację z twardymi kryteriami oceny.

Odrzuć szablony i schematy!

Schemat to coś, co jako nauczyciel dopracowałem do perfekcji. Przez ponad 15 lat pracowałem z uczniami, korzystając właśnie z wypracowanego schematu. Było to bezpieczne i przewidywalne – i dla mnie jako nauczyciela i dla ucznia, zagubionego często w zawiłym świecie wymagań maturalnych. Sztywne ramy schematu mają swoje plusy, jednak z czasem coraz wyraźniej dostrzegałem ich wady – stłamszenie indywidualności, kreatywności i autentyczności ucznia. Wypracowania stawały się podobne do siebie, przeciętne i ta przeciętność zbyt często była punktem docelowym dla wszystkich, niezależnie od zdolności i predyspozycji. Z jednej strony chciałem, by uczniowie zajmowali jakieś stanowisko, wyrażali swoje zdanie (jest to przecież podstawa argumentacji), z drugiej uczyłem ich mówić narzuconym z góry głosem, podporządkowanym sztucznym schematom i sformułowaniom. Ta sprzeczność nie dawała mi spokoju.

Postanowiłem coś z tym zrobić. Metodą prób i błędów dopracowałem wreszcie metodę, która pokonuje ten problem. Pamiętając, że rodzic i uczeń oczekują przede wszystkim rezultatu, czyli konkretnego wyniku egzaminu maturalnego, opracowałem sposoby pracy, które pozwalają to osiągnąć, bazując na naturalnych predyspozycjach i osobowości ucznia. Metodę tą nazwałem „Pisaniem rozwojowym”, ponieważ pozwala ona na rozwój umiejętności formułowania WŁASNEGO zdania przez młodych ludzi, pozwala im również zwerbalizować własne poglądy, dookreślić swą osobowość. Wiem jak jest to istotne, poznałem bowiem ten problem również od strony naukowej - w swej pracy doktorskiej zajmowałem się polskimi powieściami rozwojowymi, czyli utworami opisującymi dojrzewanie młodych ludzi, ich dochodzenie do "własnego głosu".

"Pisanie Rozwojowe" oznacza przede wszystkim rezygnację ze schematu. Wiem, że daje on poczucie bezpieczeństwa i oczywiście od niego zaczynamy. Robimy to jednak tylko po to, by nadbudować nad nim coś wartościowszego – siłę własnej, oryginalnej argumentacji. Sztywne trzymanie się schematu wcale nie oznacza, że Twoje wypracowanie otrzyma dużą ilość punktów. Schemat daje poczucie bezpieczeństwa, jednak jest też ograniczeniem, usztywnia myślenie. Schemat sprawia, że tracisz naturalną umiejętność elastycznego myślenia, tak potrzebnego w wypadku wypracowania maturalnego (zarówno na poziomie podstawowym, jak i rozszerzonym). Schemat, który ma Cię chronić, staje się często zagrożeniem, pułapką – czasem wystarczy tylko niestandardowo sformułowany temat i cały Twój wysiłek idzie na marne, wypełniasz zapamiętaną konstrukcję schematu błędną treścią.

Jak to działa?

By zilustrować proponowany przeze mnie proces nauki posłużę się obrazową metaforą wznoszenia budynku. Tak jak prawdziwy proces budowy, naszą pracę podzielić możemy również na 4 etapy, czyli czynności, które musisz wykonać:

1) Zaprojektuj – zajmij stanowisko, które jest Ci bliskie. (TEZA)

W pierwszej kolejności nauczę Cię umiejętności argumentowania, zajmowania stanowiska i wyrażania swojej opinii w kwestiach zajmujących współczesną młodzież. Szukam czegoś, co jest dla Ciebie ważne po to, by wykorzystać to do nauki argumentowania. Łatwiej jest nam bronić tego, co uważamy za wartościowe i atakować to, co nam się nie podoba.

2) Postaw rusztowanie – określ, jak chcesz obronić swoje stanowisko? (ARGUMENTY i KONSTRUKCJA)

Sztywny schemat próbujemy zastąpić rusztowaniem, które służy pomocą w budowaniu wypracowania, ale nie narzuca jego kształtu. W ten sposób nie tracisz elastyczności myślenia i umiejętności niestandardowego ujmowania tematu. Schemat jest konstrukcją, w której musisz umieścić treść, rusztowanie pozwala Ci zbudować treść po swojemu. W przeciwieństwie do sztywnego schematu, rusztowanie z założenia jest tymczasowe i znika w miarę wzrostu samodzielności.

Różnica jest więc taka, że po skończonej pracy rusztowanie składamy i zostaje nasza własna, oryginalna praca, a nie schemat, lepiej lub gorzej wypełniony treścią, podobny do tysięcy innych prac. Rusztowanie jest nam potrzebne chwilowo, schemat jest z nami cały czas. Rusztowanie jest dla nas narzędziem, które nam służy, dopasowuje się do naszych koncepcji, schemat z kolei nas ogranicza, to my musimy się dostosować do niego.

3) Zbuduj (PRZYKŁADY i KONTEKSTY)

Po tezie i argumentacji przechodzimy do wypełnienia ich treścią. Wymagania egzaminacyjne są nieubłagane i musisz wykazać się znajomością lektur i kontekstów. Powinny być one jednak wprowadzone „funkcjonalnie” i tu, jak podpowiada mi doświadczenie, schemat najczęściej stawał się pułapką – brak intelektualnej elastyczności sprawiał, że uczniowie często wrzucali w schemat suchą wiedzę, nie dopasowując jej do argumentacji – schemat wymuszał bezrefleksyjność. Świadomość tego, co chcesz powiedzieć, autentyczne zaangażowanie w temat sprawia, że masz w tej kwestii większą swobodę – potrafisz kreatywnie wykorzystać materiał (fakty z lektur i konteksty), by zbudować swą budowlę (wypracowanie).

4) Wykonaj poprawki

Ten etap możemy przyrównać do inspekcji nadzoru budowlanego przed oddaniem budynku. Sprawdzam, czy Twoje wypracowanie spełnia wszystkie wymagania maturalne, dostajesz więc wiarygodną informację zwrotną od egzaminatora, który wie jak Twoja praca zostałaby oceniona. Co więcej oprócz punktów, otrzymasz kompleksową informację zwrotną - co zrobiłeś dobrze, co poszło nie tak i nad czym należy pracować. Czasem trzeba będzie wprowadzić małe poprawki, czasem zburzyć cały dom i postawić na nowo.

Dlaczego to działa?

„Pisanie Rozwojowe” łączy dwa, na pozór sprzeczne, podejścia:

- buduje Twoją motywację i zaangażowanie poprzez danie Ci swobody wyrażania własnego zdania i obrony swojego stanowiska;

- rygor pojawia się dopiero po tym etapie – twój autentyczny głos staramy się dopasować do ścisłych kryteriów oceniania wypracowania maturalnego.

W ten sposób powstaje wartościowa, przemyślana całość – oryginalna i mająca szansę na wysoki wynik maturalny. Unikamy też dwóch skrajności – pisania bez logicznego porządku i pisania ściśle pod narzucony schemat. Najpierw tworzymy oryginalną, wartościową treść – dopiero później nadajemy jej kształt.

Co Ci to da?

1. Odnalezienie własnego głosu pisarskiego
Zamiast uczyć się odtwarzać gotowy schemat, nauczysz się sam argumentować i myśleć – twój tekst przestanie być tylko "poprawny formalnie", a zacznie się bronić czymś autentycznym.

2. Wysokie wyniki na maturze

Jako egzaminator znam wymagania maturalne od środka. Dzięki temu Twoja oryginalność nie zostanie potraktowana jak błąd, tylko jak atut, który przełoży się na wyższy wynik matury.

3. Budowanie tożsamości

Autentyczna praca nad werbalizacją własnych myśli sprawia, że krystalizuje się nasza tożsamość. Nie rozumiemy tego, czego nie potrafimy nazwać. Ta metoda wspiera Cię w naturalnym rozwoju i poznaniu samego siebie.

4. Samodzielność

Moje wsparcie maleje wprost proporcjonalnie do rozwoju Twojej samodzielności, która z kolei tworzy pewność siebie. Metoda nie uczy wypełniania schematu ale samodzielnego myślenia i podejmowania decyzji, które przydadzą się w życiu.

MindUp Edukacja